Σε μια φάση στρατηγικής ωρίμανσης, έχει πλέον περάσει η 10η Τριμερής Σύνοδος Κορυφής της Ελλάδα, της Κύπρου και του Ισραήλ που πραγματοποιήθηκε στην Ιερουσαλήμ, επιβεβαιώνοντας ότι το σχήμα συνεργασίας των τριών χωρών έχει πλέον εξελιχθεί σε έναν σταθερό πυλώνα περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφάλειας, ενέργειας και συνδεσιμότητας στην Ανατολική Μεσόγειο, με σαφή γεωπολιτικό αποτύπωμα.
Συγκεκριμένα, η Κοινή Διακήρυξη που υπέγραψαν ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ο Βενιαμίν Νετανιάχου και ο Νίκος Χριστοδουλίδης αποτυπώνει με σαφήνεια το εύρος και το βάθος της συνεργασίας. Πλέον, οι τρεις ηγέτες ξεκινούν από τη διαπίστωση ότι η περιοχή βρίσκεται σε ένα ιστορικό σταυροδρόμι, με ταυτόχρονες απειλές και ευκαιρίες, και θέτουν ως κοινό στόχο τη διαμόρφωση ενός τόξου σταθερότητας και ευημερίας που εκτείνεται από την Ινδία έως την Ευρώπη, μέσω της Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Μεσογείου.
Μάλιστα, στο επίκεντρο των συζητήσεων βρέθηκαν έργα υποδομής που επηρεάζουν άμεσα την ενεργειακή ασφάλεια, τη σταθερότητα των δικτύων και τη σύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου με την ευρωπαϊκή αγορά.
Σημειώνεται πως κεντρικός άξονας της Διακήρυξης είναι η ασφάλεια. Οι τρεις χώρες επαναβεβαιώνουν τη δέσμευσή τους για ενίσχυση της αμυντικής και στρατιωτικής συνεργασίας, καθώς και για κοινή δράση κατά της τρομοκρατίας και της χρηματοδότησής της. Η έμφαση στη θαλάσσια ασφάλεια και στην προστασία κρίσιμων υποδομών αντανακλά τις νέες απειλές στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ η ίδρυση του Κέντρου Αριστείας για την Κυβερνοασφάλεια στη Ναυτιλία στην Κύπρο αποτελεί ένα απτό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.
Πιο αναλυτικά, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έδωσε έμφαση στην ενεργειακή και γεωοικονομική διάσταση της συνεργασίας. Η Ελλάδα, όπως σημείωσε, λειτουργεί ως πύλη εισόδου για το LNG και μπορεί να εξελιχθεί σε εξαγωγέα ηλεκτρικής ενέργειας, προς όφελος τόσο της Κύπρου όσο και του Ισραήλ. Η ισχυρή δέσμευση στο έργο του Great Sea Interconnector και η αναφορά στον διάδρομο IMEC υπογραμμίζουν την πρόθεση μετάβασης από τα στρατηγικά οράματα σε συγκεκριμένα, μετρήσιμα έργα υποδομής.
Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον ρόλο της Ελλάδας στον τομέα του υγροποιημένου φυσικού αερίου. Με τις υφιστάμενες και υπό ανάπτυξη υποδομές LNG, η χώρα λειτουργεί ως βασική πύλη εισόδου για καύσιμο που κατευθύνεται προς τη Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη. Ο λεγόμενος Κάθετος Διάδρομος επιτρέπει τη μεταφορά LNG προς χώρες όπως η Βουλγαρία, η Ρουμανία, η Μολδαβία και η Ουγγαρία, ενισχύοντας τη διαφοροποίηση πηγών και περιορίζοντας την εξάρτηση από μεμονωμένους προμηθευτές.
Η ενεργειακή ατζέντα της τριμερούς δεν περιορίζεται στην ηλεκτρική ενέργεια και το φυσικό αέριο. Οι τρεις χώρες συνδέουν τα έργα τους με τον ευρύτερο Οικονομικό Διάδρομο Ινδία–Μέση Ανατολή–Ευρώπη (IMEC), επιδιώκοντας να μετατρέψουν τη γεωγραφική τους θέση σε πλεονέκτημα συνδεσιμότητας για ενέργεια, δεδομένα και μεταφορές. Η συζήτηση μετατοπίζεται πλέον από το επίπεδο των προθέσεων σε πιο συγκεκριμένα έργα και χρονοδιαγράμματα.
Σημαντική διάσταση της συνεργασίας αποτελεί και η ασφάλεια των ενεργειακών υποδομών. Στο πλαίσιο αυτό, οι τρεις χώρες συμφώνησαν στην ενίσχυση της θαλάσσιας συνεργασίας, με κοινές ασκήσεις και μελλοντική λειτουργία Κέντρου Αριστείας για την Κυβερνοασφάλεια στη Θάλασσα στην Κύπρο από το 2026. Όλα τα έργα, όπως υπογραμμίστηκε, προχωρούν με βάση το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών στο σχήμα 3+1 προσδίδει πρόσθετο βάρος στη συνεργασία, κυρίως στους τομείς της ενέργειας και των υποδομών. Για την τριμερή, η στήριξη αυτή λειτουργεί ως παράγοντας σταθερότητας σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών πιέσεων.
H τριμερής συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ εξελίσσεται σε πλατφόρμα υλοποίησης συγκεκριμένων ενεργειακών έργων με μετρήσιμα αποτελέσματα. Η έμφαση δεν δίνεται πλέον μόνο στη διπλωματική σύγκλιση, αλλά στη δημιουργία υποδομών που επηρεάζουν άμεσα την ενεργειακή επάρκεια και τη διασυνδεσιμότητα της περιοχής
