ΣΒΠΕ: Επιβεβλημένη η ανακύκλωση στην Ελλάδα, καθώς έχουμε το ακριβότερο ρεύμα
Του Γιάννη Χαλκιαδάκη. Στην ανακύκλωση που είναι επιβεβλημένη, καθώς δεν μπορούμε να έχουμε κυκλική οικονομία, χωρίς αυξημένα ποσοστά ανακύκλωσης, εστίασε ο νέος πρόεδρος του Συνδέσμου Βιομηχανιών Πλαστικών Ελλάδος, ΣΒΠΕ, Πάνος Γεροντόπουλος, κατά την εκδήλωση γνωριμίας των δημοσιογράφων με το νέο ΔΣ.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η ευρωπαϊκή βιομηχανία πλαστικών βρίσκεται σε ένα δύσκολο σταυροδρόμι, εν μέσω και γεωπολιτικής αστάθειας, έχοντας μπροστά τις προκλήσεις όπως τη συρρίκνωση του ευρωπαϊκού αποτυπώματος στο παγκόσμιο εμπορικό ισοζύγιο.
Επίσης, έχει τη διαρκή υποχώρηση της ανταγωνιστικότητας έναντι τρίτων χωρών και την κλιμάκωση των εμπορικών εντάσεων μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρωπαϊκής Ένωσης, με αιχμή του δόρατος την επιβολή δασμών σε κρίσιμες πρώτες ύλες και βιομηχανικά προϊόντα.
Μάλιστα, με βάση την πρόσφατη μελέτη της Plastics Europe, το μερίδιο της Ε.Ε. στην παγκόσμια παραγωγή πλαστικών βαίνει μειούμενο, ενώ για πρώτη φορά μετά το 2018 καταγράφεται πτώση όχι μόνο της παραγωγής πρωτογενών πολυμερών, αλλά και των ανακυκλωμένων υλικών.
Πρόκειται για μια εξέλιξη που απειλεί να εκτροχιάσει την υλοποίηση του “Plastics Transition Roadmap”, του ευρωπαϊκού σχεδίου πράσινης μετάβασης του κλάδου, με τον κ. Γεροντόπουλο να σημειώνει πως:
«Η ανακύκλωση είναι επιβεβλημένη. Δεν μπορείς να έχεις κυκλική οικονομία, χωρίς να έχεις αυξημένα ποσοστά ανακύκλωσης. Όταν λέμε ανακύκλωση, εννοούμε και από την πλευρά του καταναλωτή. Χρειάζονται σωστά ρεύματα διαλογής από το σπίτι και την επιχείρηση, πρέπει όλοι να μάθουμε να κάνουμε σωστή διαλογή, τόσο οι ιδιώτες, όσο και οι επιχειρήσεις για να πηγαίνουν στα ΚΔΑΥ και στη συνέχεια στην εταιρείες ανακύκλωσης».
Ωστόσο, σε αυτό το πλαίσιο επισήμανε ότι: «Η ανακύκλωση είναι μια ενεργοβόρα διαδικασία και στην Ελλάδα έχουμε το πιο ακριβό ρεύμα από όλη την Ευρώπη. Συνυπογράφουμε οποιαδήποτε κείμενο διαμαρτυρίας για τις τιμές που υπάρχουν σήμερα. Η ανακύκλωση για να αυξηθεί ανάμεσα στους πολίτες είναι ένα θέμα για το οποίο πρέπει πολλοί φορείς να συσπειρωθούν, όπως πχ ο ΕΕΟΑΝ και το Υπουργείο για να αυξηθούν οι επενδύσεις, οι επιδοτήσεις για την ανακύκλωση, για να επιτευχθεί ο στόχος».
Συνεχίζοντας, ο νέος πρόεδρος του ΣΒΠΕ, διευκρίνισε πως: «Άλλο μεγάλο ζήτημα είναι να προστατεύσουμε τη μεταποιητική βιομηχανία πλαστικών στην Ελλάδα. Ο μέσος καταναλωτής έχει καταλάβει ότι η ζωή μας, η καθημερινότητά μας, δεν υπάρχει χωρίς πλαστικό. Από το κινητό, τα ρούχα που φοράμε, τη μόνωση του σπιτιού μας».
Για να εξηγήσει, ότι το πλαστικό από μόνο του δεν ρυπαίνει, η κακή χρήση του ως προϊόντος μετά το τέλος της ζωής του, είναι που προκαλεί τη βλάβη. Είναι το πιο φιλικό ως προς την κλιματική αλλαγή, έχει από 10-90% χαμηλότερους ρύπους σε σχέση με εναλλακτικά προϊόντα όπως το χαρτί. Το πλαστικό έχει πολύ υψηλές αντοχές σε σχέση με το βάρος του και αυτό η επιστημονική κοινότητα το γνωρίζει πολύ καλά.
Να σημειωθεί ότι το 2025, η βιομηχανία πλαστικών στην Ελλάδα συνεισφέρει στο 1,6% του ΑΕΠ, ενώ απασχολεί 60-70.000 εργαζομένους, ενώ ο Σύνδεσμος Βιομηχανικών Πλαστικών Ελλάδος στην παρούσα φάση έχει 120 μέλη, ανάμεσα στα οποία εγχώριες και πολυεθνικές επιχειρήσεις του κλάδου.
Η γεωπολιτική αστάθεια και ο αντίκτυπος στην ευρωπαϊκή και ελληνική βιομηχανία πλαστικών
Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να αναλάβει πρωτοβουλίες ουσίας, προτού οι επιπτώσεις γίνουν μη αναστρέψιμες
Η ευρωπαϊκή βιομηχανία πλαστικών εισέρχεται σε μια περίοδο έντονης γεωοικονομικής ρευστότητας, καλούμενη να ανταποκριθεί σε τρεις προκλήσεις στρατηγικού χαρακτήρα:
- – Τη συρρίκνωση του ευρωπαϊκού αποτυπώματος στο παγκόσμιο εμπορικό ισοζύγιο,
- – Τη διαρκή υποχώρηση της ανταγωνιστικότητας έναντι τρίτων χωρών και
- – Την κλιμάκωση των εμπορικών εντάσεων μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρωπαϊκής Ένωσης, με αιχμή του δόρατος την επιβολή δασμών σε κρίσιμες πρώτες ύλες και βιομηχανικά προϊόντα.
Σε αυτό το ήδη σύνθετο περιβάλλον, οι συνεχιζόμενες συγκρούσεις στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή επιτείνουν τη ρευστότητα, διαταράσσοντας εφοδιαστικές αλυσίδες, αυξάνοντας το κόστος μεταφοράς και ενισχύοντας την αστάθεια στην πρόσβαση σε βασικά υλικά.
Από το 2012, η Κίνα κατέχει τον ρόλο του μεγαλύτερου εμπορικού εταίρου διεθνώς, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ενισχύσει τη θέση τους σε επίπεδο παραγωγικότητας και τεχνολογικής καινοτομίας.
Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της Plastics Europe, το μερίδιο της Ε.Ε. στην παγκόσμια παραγωγή πλαστικών βαίνει μειούμενο, ενώ για πρώτη φορά μετά το 2018 καταγράφεται πτώση όχι μόνο της παραγωγής πρωτογενών πολυμερών αλλά και των ανακυκλωμένων υλικών.
Πρόκειται για εξέλιξη που απειλεί να εκτροχιάσει την υλοποίηση του “Plastics Transition Roadmap”, του ευρωπαϊκού σχεδίου πράσινης μετάβασης του κλάδου.
Παρά την προσωρινή αναστολή εφαρμογής των δασμών που είχε εξαγγείλει ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η αβεβαιότητα κυριαρχεί στον κλάδο των πλαστικών.
Σε αυτό το πλαίσιο, η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να εξετάσει την επιβολή δασμών στις εισαγωγές πολυμερών από τις ΗΠΑ προκαλεί έντονο προβληματισμό στον κλάδο. Σύμφωνα με την EuPC, «οι δασμοί αυτοί συνιστούν άμεση απειλή για 50.000 μεταποιητικές επιχειρήσεις πλαστικών στην Ευρώπη και τα 1,6 εκατομμύρια θέσεις εργασίας που στηρίζουν».
Οι επιπτώσεις, όπως προειδοποιεί, περιλαμβάνουν αυξήσεις στο κόστος πρώτων υλών, κύμα φθηνών εισαγόμενων τελικών προϊόντων, αναστολή επενδύσεων σε ανακύκλωση και υπονόμευση των ευρωπαϊκών στόχων για την κυκλική οικονομία.
Ανάλογες ανησυχίες εγείρονται και στην Ελλάδα. Ο Σύνδεσμος Βιομηχανιών Πλαστικών Ελλάδος σε επιστολή του προς την πολιτική ηγεσία και τους Έλληνες ευρωβουλευτές, υπογραμμίζει ότι η επιβολή δασμών σε κρίσιμες πρώτες ύλες όπως το πολυαιθυλένιο θα πλήξει σοβαρά την εγχώρια παραγωγή, καθιστώντας τα ελληνικά προϊόντα λιγότερο ανταγωνιστικά σε σχέση με εκείνα τρίτων χωρών. Όπως σημειώνεται, «τα τελικά προϊόντα από τρίτες χώρες θα είναι πλέον φθηνότερα, πλήττοντας τις ελληνικές εξαγωγές και τις θέσεις εργασίας».
Πέραν των εμπορικών εντάσεων, την κατάσταση επιβαρύνει και η ευρύτερη γεωπολιτική αστάθεια. Μπροστά σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να αναλάβει πρωτοβουλίες ουσίας, προτού οι επιπτώσεις γίνουν μη αναστρέψιμες.
Να αποσύρει τους σχεδιαζόμενους δασμούς,
Να στηρίξει τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις με αντισταθμιστικά μέτρα,
Να διασφαλίσει την ομαλή πρόσβαση σε πρώτες ύλες,
Και, αν επιμείνει στους δασμούς, να επιβάλει αντίστοιχα μέτρα και για τα εισαγόμενα τελικά προϊόντα, ώστε να διατηρηθεί ισότιμος ανταγωνισμός.
Η υιοθέτηση μιας συνεκτικής ευρωπαϊκής βιομηχανικής πολιτικής και η έμπρακτη στήριξη των παραγωγικών επενδύσεων σε καινοτομία, ανακύκλωση και ενεργειακή αποδοτικότητα θα πρέπει να αποτελέσουν πυλώνες των παρεμβάσεων αυτών.
Σε αυτή τη συγκυρία δεν θα πρέπει να διακυβευθεί η συνοχή ενός κλάδου που αποτελεί θεμέλιο λίθο της ευρωπαϊκής παραγωγής και συμβάλλει ουσιαστικά τόσο στην ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων όσο και στην υλοποίηση των στόχων για την πράσινη μετάβαση της ευρωπαϊκής οικονομίας
Πώς θα διασφαλιστεί το μέλλον της ανακύκλωσης πλαστικών σε Ευρώπη και Ελλάδα
Ανησυχητικές εξελίξεις για το μέλλον της ανακύκλωσης πλαστικών σε Ευρώπη και Ελλάδα καταγράφονται στην πρόσφατη μελέτη “HDPE & PP Market in Europe” (Απρίλιος 2025) του Ευρωπαϊκού Συνδέσμου Βιομηχανιών Ανακύκλωσης (Plastics Recyclers Europe – PRE). Σε μια συγκυρία, μάλιστα, κατά την οποία η επίτευξη των στόχων της ευρωπαϊκής πράσινης συμφωνίας προϋποθέτει την επιτάχυνση των ρυθμών ανάκτησης και επαναχρησιμοποίησης.
Σύμφωνα με τα στοιχεία, η συνολική δυναμικότητα ανακύκλωσης για πολυαιθυλένιο υψηλής πυκνότητας και πολυπροπυλένιο στα 27 κράτη-μέλη της Ε.Ε. και τρεις επιπλέον χώρες παρέμεινε σχεδόν αμετάβλητη το 2023 σε σχέση με το προηγούμενο έτος, στους 3,5 εκατ. τόνους.
Αντίστοιχη είναι η εικόνα και για το ευρέως χρησιμοποιούμενο PET, που συναντάται σε πλήθος συσκευασιών τροφίμων, όπου το τελευταίο διάστημα καταγράφεται ακόμη και μείωση της εγκατεστημένης δυναμικότητας για την παραγωγή ανακυκλωμένου υλικού.
Η στασιμότητα αυτή αποδίδεται σε σύνθετους και αλληλένδετους παράγοντες: την περιορισμένη πρόοδο στη συλλογή, το υψηλό ενεργειακό κόστος, τη μειωμένη ζήτηση και την αθρόα εισαγωγή υλικών από τρίτες χώρες, μιας και οι ελεγκτικοί μηχανισμοί είναι ανεπαρκείς ή δεν υπάρχουν καθόλου έλεγχοι.
Το πρόβλημα είναι πλέον συστημικό.
Χωρίς ενιαίους και αποτελεσματικούς ελέγχους, οι εισαγωγές ανακυκλωμένων και παρθένων πολυμερών πραγματοποιούνται με όρους που διαταράσσουν τον ανταγωνισμό, υπονομεύουν την αξιοπιστία του ευρωπαϊκού ανακυκλωμένου προϊόντος και εν τέλει αποθαρρύνουν τις επενδύσεις από τις επιχειρήσεις.
Πρόκειται για μια άνιση μάχη ανάμεσα σε μια αυστηρά ρυθμιζόμενη ευρωπαϊκή αγορά και σε έναν ανταγωνισμό από τις τρίτες χώρες που λειτουργεί, σε πολλές περιπτώσεις, εκτός πλαισίου περιβαλλοντικών κανόνων και της απαιτούμενης κοινωνικής ευθύνης.
Την ίδια ώρα, η ανάγκη για βελτίωση της ανακύκλωσης πλαστικών είναι επιτακτική. Οι στόχοι του Κανονισμού για τις Συσκευασίες και τα Απόβλητα Συσκευασίας (PPWR) προβλέπουν σημαντική αύξηση της ανακυκλωμένης πρώτης ύλης έως το 2030. Χωρίς ριζική αλλαγή των σημερινών συνθηκών, αυτοί οι στόχοι κινδυνεύουν να παραμείνουν ευχολόγιο.
Η επίτευξή τους, όμως, δεν εξαρτάται μόνο από τη θέσπιση ποσοτικών υποχρεώσεων, αλλά από τη δυνατότητα του ίδιου του συστήματος να λειτουργήσει αποτελεσματικά, από την παραγωγή έως την τελική επαναχρησιμοποίηση.
Η ανακύκλωση των πλαστικών γίνεται πράξη μόνο όταν τα δευτερογενή υλικά αξιοποιούνται ως πρώτες ύλες στη βιομηχανία. Πέραν της διαλογής στην πηγή, της συλλογής, της μεταφοράς και της ανάκτησής τους σε διαφορετικές κατηγορίες, απαιτούνται επιπλέον στάδια επεξεργασίας, ώστε τα ανακυκλώσιμα πλαστικά να καταστούν κατάλληλα για επαναχρησιμοποίηση. Για να λειτουργήσει το σύστημα στην πράξη απαιτείται και θεσμικό και χρηματοδοτικό πλαίσιο.
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία διέπεται από την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», με εφαρμογή μέσω της διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού (EPR). Στην Ελλάδα, η εφαρμογή υλοποιείται μέσω των Συλλογικών Συστημάτων Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΣΕΔ), υπό την εποπτεία του ΕΟΑΝ. Ωστόσο, η εισφοροδιαφυγή εκτιμάται στο 50%.
Πολλοί υπόχρεοι παραγωγοί δεν εγγράφονται στο Εθνικό Μητρώο Παραγωγών (ΕΜΠΑ) και δεν καταβάλλουν τις εισφορές που τους αναλογούν, στερώντας πολύτιμους πόρους από το σύστημα. Ταυτόχρονα, απαιτείται ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών για την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς και την εξασφάλιση ισότιμων όρων.
Ο Σύνδεσμος Βιομηχανιών Πλαστικών Ελλάδος και οι εταίροι του, Plastics Europe και EuPC, καλούν τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και την Πολιτεία να προχωρήσουν άμεσα σε μια δέσμη στοχευμένων μέτρων, με προτεραιότητα στα εξής:
- Άμεση πάταξη της εισφοροδιαφυγής στα ΣΣΕΔ, με πλήρη εφαρμογή της υποχρεωτικής εγγραφής στο ΕΜΠΑ.
- Ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών για την εποπτεία της αγοράς και την καταπολέμηση της αθέμιτης πρακτικής.
- Καθιέρωση αυστηρών ελέγχων με πιστοποίηση της ποιότητας και της προέλευσης κάθε εισαγόμενου υλικού.
- Αναβάθμιση των υποδομών διαλογής, ώστε μεγαλύτερο ποσοστό των αποβλήτων να καταλήγει πράγματι σε ανακύκλωση
- Τέλος, ο ΣΒΠΕ εκφράζει την προσδοκία η εφαρμογή του νόμου για το Σύστημα Επιστροφής Εγγυοδοσίας (DRS) να αποτελέσει ένα λειτουργικό και εφαρμόσιμο εργαλείο, που θα ενισχύσει ουσιαστικά τη συλλογή πλαστικών συσκευασιών και θα αυξήσει τα ποσοστά ανακύκλωσης. Ο Σύνδεσμος δηλώνει ότι θα στηρίξει ενεργά την Πολιτεία και τους αρμόδιους φορείς στην υλοποίηση αυτής της μεταρρύθμισης, η οποία μπορεί, υπό τις κατάλληλες προϋποθέσεις, να αποφέρει μετρήσιμα αποτελέσματα και να δημιουργήσει προστιθέμενη αξία για την κυκλική οικονομία.
Η Ευρώπη δεν μπορεί να οικοδομήσει την κυκλική της οικονομία πάνω σε υλικά αμφίβολης προέλευσης. Χρειάζεται πολιτική βούληση, έλεγχος και στρατηγικός σχεδιασμός. Αλλιώς, κινδυνεύει να χάσει το στοίχημα της κυκλικότητας και μαζί του ένα κρίσιμο τμήμα της παραγωγικής της βάσης
Ζητούμενο η νέα κουλτούρα διαχείρισης των πλαστικών
Απαιτείται μια νέα, ώριμη κουλτούρα διαχείρισης, όπου τα πλαστικά δεν θα αντιμετωπίζονται ως απόβλητα, αλλά ως πολύτιμοι πόροι, ικανοί να επιστρέψουν στην παραγωγή, να επαναχρησιμοποιηθούν και να υποστηρίξουν την κυκλική οικονομία.
Μπορούμε να φανταστούμε έναν κόσμο χωρίς πλαστικά; Χωρίς τα υλικά από τα οποία έχουν δημιουργηθεί οι ιατρικές συσκευές, τα αυτοκίνητα, οι συσκευασίες τροφίμων και φαρμάκων, τα φωτοβολταϊκά πάνελ, οι υπολογιστές και τα κινητά, οι σωλήνες νερού;
Μάλλον όχι. Κι αυτό διότι τα πλαστικά έχουν καταστεί αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης ζωής.
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, ο ρόλος τους στην προστασία της ανθρώπινης ζωής υπήρξε καταλυτικός. Από τις μάσκες και τα γάντια έως τα διαφανή διαχωριστικά στα φαρμακεία και τα νοσοκομεία, το πλαστικό λειτούργησε ως ασπίδα για τις ζωές μας. Σήμερα, κανένα σύστημα υγείας παγκοσμίως δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς πολυμερή υλικά. Καθετήρες, αποστειρωμένες συσκευασίες, σωληνώσεις και συστήματα υποστήριξης ζωής.
Αντίστοιχα, στην καθημερινότητα, τα πλαστικά προστατεύουν τα τρόφιμα από αλλοιώσεις και σπατάλη, μειώνουν το περιβαλλοντικό αποτύπωμα στις μεταφορές χάρη στο χαμηλό βάρος τους και αποτελούν βασικό συστατικό σχεδόν κάθε ηλεκτρικής και ηλεκτρονικής συσκευής.
Οι εναλλακτικές τους δεν είναι απαραίτητα φιλικότερες προς το περιβάλλον. Πολλά υποκατάστατα υλικά παρουσιάζουν υψηλότερη ενεργειακή κατανάλωση και έχουν μεγαλύτερο περιβαλλοντικό ίχνος, όπως έχουν επισημάνει πλείστες, ανεξάρτητες ευρωπαϊκές μελέτες.
Το πρόβλημα, επομένως, δεν έγκειται στο ίδιο το πλαστικό, αλλά στον τρόπο με τον οποίο το διαχειριζόμαστε μετά τη χρήση του.
Απαιτείται μια νέα, ώριμη κουλτούρα διαχείρισης, όπου τα πλαστικά δεν θα αντιμετωπίζονται ως απόβλητα, αλλά ως πολύτιμοι πόροι, ικανοί να επιστρέψουν στην παραγωγή, να επαναχρησιμοποιηθούν και να υποστηρίξουν την κυκλική οικονομία.
Αυτή η κουλτούρα δεν οικοδομείται με απαγορεύσεις, αλλά με συνεργασία. Με κοινή προσπάθεια από την Πολιτεία, τη βιομηχανία και την κοινωνία των πολιτών. Με αύξηση της ανακύκλωσης, καινοτόμα υλικά, τεχνολογίες ανάκτησης και επενδύσεις σε υποδομές και μηχανισμούς ελέγχου.
Μόνο έτσι μπορούμε να αξιοποιήσουμε πλήρως το πραγματικό δυναμικό του πλαστικού. Για τον Σύνδεσμο Βιομηχανιών Πλαστικών Ελλάδος, η ανακύκλωση, η επαναχρησιμοποίηση, η καινοτομία και η ενίσχυση των υποδομών είναι ο μόνος δρόμος προς ένα βιώσιμο αύριο.
Σε αυτή τη διαδρομή, τα πλαστικά έχουν πρωταγωνιστική θέση. Ως πολύτιμος σύμμαχος, ακόμα και για την υπαρξιακή πρόκληση που αντιμετωπίζει το ανθρώπινο είδος, την κλιματική αλλαγή, όπως ανέδειξε η μελέτη της McKinsey “Climate impact of plastics”.
Σε μια εποχή που τα μεγάλα διακυβεύματα της ανάπτυξης, της βιωσιμότητας και της τεχνολογικής προσαρμογής διασταυρώνονται με την καθημερινότητα των πολιτών και τις στρατηγικές επιλογές των επιχειρήσεων, η διαχείριση των πλαστικών αποκτά νέα διάσταση. Δεν αποτελεί πλέον συμμόρφωση με τις περιβαλλοντικές νομοθεσίες, αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αναθεώρησης αντιλήψεων και πολιτικών για τη βιώσιμη χρήση των πόρων.
Η αξιοποίηση του πλαστικού στο πλαίσιο της κυκλικής οικονομίας, η αναβάθμιση των υποδομών, η επένδυση στην καινοτομία και η ενίσχυση της ανακύκλωσης συγκροτούν το περίγραμμα ενός διαφορετικού υποδείγματος. Μιας κουλτούρας όπου ζητούμενο δεν θα είναι η υποκατάσταση των πλαστικών, αλλά η βελτίωση της διαχείρισης τους καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους.
Η καλλιέργεια αυτής της νέας κουλτούρας διαχείρισης είναι καθοριστική μιας και δεν αφορά απλώς το πλαστικό. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη σχέση μας με τους πόρους, το περιβάλλον και την ίδια την πρόοδο.
